-

နသူၣ်,နတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့

ဘၣ်မနုၤအဃိနသူၣ်န့ၣ်အကါဒိၣ်လဲၣ်

တၢ်ကိးမံၤဒဲးလၢနအီၣ်ဒီးအီအီၤတဖၣ်န့ၣ်လဲၤခီဂာ်၀ဲဒၣ်နသူၣ်လီၤ. ဂာ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤလၢအစဲဘူးလၢနဖံး ဘ့ၣ်အလိၤဒီးတၢ်အစုၣ်အပျၢ်လၢနကသါနုာ်လီၤဘၣ်အီၤတဖၣ်ဒၣ်လဲာ်န့ၣ်လဲၤခီဖျိ၀ဲဒၣ်နသူၣ်လီၤ.
နသူၣ်န့ၣ်အိၣ်ဒီးနတၢ်ဖံးတၢ်မၤလၢအတဒ်သိးလိာ်အသးအကလုာ် ၅၀၀ ဃၣ်ဃၣ်လၢတၢ်ကပာ်နနီၢ်ခိ မၤတၢ်အဂ့ၤကတၢၢ်အဂီၢ် န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤအကါဒိၣ်ဒိၣ်ကတၢၢ်ခံမံၤန့ၣ်မ့ၢ်တၢ်ကမၤကဆှီနသွံၣ်ဒီးမၤစၢၤ နၤဃုာ်ဒီးတၢ်ဂံာ်ဘျဲးတၢ်အီၣ်န့ၣ်လီၤ. သူၣ်လၢအဆူၣ်အချ့န့ၣ်ပာ်ကီၤဃာ်ဂံၢ်သဟီၣ်,ဒုးထီဒါတၢ်ဆူးတၢ် ဆါအတၢ်ဘၣ်ကူဘၣ်ဂာ်,ဒီးထုးထီၣ်မၤဟးဂီၤကွံာ်တၢ်အစုၣ်အပျၢ်လၢအမၤဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးတၢ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.
သူၣ်လၢအဘၣ်ဒိတခါန့ၣ်မၤတၢ်မၤသ့ၣ်တဖၣ်မူာ်မူာ်နီၢ်နီၢ်တသ့ ဘၣ်အဃိတၢ်အံၤအကါဒိၣ်၀ဲဒၣ်လၢ တၢ်ကပာ်နသူၣ်ပှဲၤတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့န့ၣ်လီၤ.

တၢ်ဂ့ၢ်နီၢ်နီၢ်ဘၣ်ဃးဒီးသူၣ်တဖၣ်

    မ့ၢ်နီၢ်ခိက့ၢ်ဂီၤအဒိၣ်အလဲၢ်ကတၢၢ်တခါလၢအအိၣ်လၢတၢ်ဒွဲပူၤအိၣ်လၢနီၢ်ခိမိၢ်ပှၢ်လၢအဖီခိၣ်အထွဲတကပၤနဂုၢ်ဃံအလီၢ်ခံဘှီဘၣ်မၤဂ့ၤထီၣ်ကဒါအသးသ့ဒီးဒုးကဲထီၣ်သူၣ်အထံးရှူလၢအဆူၣ်အချ့လၢအသီတခါသ့သူၣ်အစဲလ်တဖၣ်မၤလီၤကလဲတၢ်အသိတဖၣ်ဒီးထုးထီၣ်ဂံၢ်သဟီၣ်လီၤသွံၣ် ၁.၅ လံးထၢၣ်ယွၤ လီၤခီဖျိနသူၣ်ကိးမံးနံးဒဲးန့ၣ်လီၤ.

သူၣ်အတၢ်ဆူးတၢ်ဆါန့ၣ်မၤဘၣ်ဒိပှၤတဂၤလၢ်လၢ်သ့လီၤ

သူၣ်တၢ်ဆါအိၣ်အါန့ၢ်အကလုာ် ၁၀၀ ဘျဲၣ်ဒီးအ၀ဲသ့ၣ်မၤဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးသးပှၢ်ဒီးဖိသၣ်ခံဖုလၢာ်သ့လီၤ. ပှၤလၢအအိၣ်ဒီးတၢ်လီၤပျံၤလၢသူၣ်အတၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးပာ်ဃုာ်-

  • ပှၤလၢအဘီၣ်မ့တမ့ၢ်ဘီၣ်တလၢခၢးဒီးအိၣ်ဒီးသူၣ်လၢအသိအါ
  • အိသံးအိဂာ်အါကဲာ်ဆိး
  • အိၣ်ဒီးဘဲရၢးစ်အတၢ်ဘၣ်ကူဘၣ်ဂာ်အဒိဒ်သိးသူၣ်ညိးတၢ်ဆါ ဘံၣ်မ့တမ့ၢ်သူၣ်ညိးတၢ်ဆါ စံၣ်လၢတၢ်ထံၣ်လၢအအိၣ်မ့တမ့ၢ် တၢ်တကူစါအီၤအခါ
  • အိၣ်ဒီးတၢ်ဂ့ၢ်ကီလၢအ၀ဲသ့ၣ်အဂံၢ်တြီဆၢတၢ်ဆါအသနူလၢ အဒုးအိၣ်ထီၣ်သူၣ်တၢ်ဆါ
  • အိၣ်ဖျဲၣ်ထီၣ်ဒီးသူၣ်တၢ်ဆါတဖၣ်န့ၣ်လီၤ.

တၢ်လၢသူၣ်ညိးတၢ်ဆါစံးတၢ်န့ၣ်မ့ၢ်မနုၤလဲၣ်.

သူၣ်ညိးတၢ်ဆါစံးတၢ်န့ၣ်မ့ၢ်တၢ်ညိးထီၣ်လၢသူၣ်အပူၤန့ၣ်လီၤ. သူၣ်လၢအညိးထီၣ်တဖျၢၣ်န့ၣ်တဘျီတ ခီၣ်ဒိၣ်ထီၣ်မ့တမ့ၢ်ညိး ထီၣ်,ဘၣ်ဆၣ်တမ့ၢ်ထီဘိဘၣ်. တၢ်လၢအဒုးကဲထီၣ်သူၣ်ညိးထီၣ်ဘၣ်တဘၣ်က ပာ်ဃုာ်ဘဲရၢးစ်သူၣ်ညိး, သံးဂာ်,ကသံၣ်ကသီမ့တမ့ၢ်တၢ်အသိန့ၣ်လီၤ. တဘျီတခီၣ်တၢ်ဂ့ၢ်ပာ်ဖှိၣ်ထီၣ်အ သးအါမံၤလၢအဒုးကဲထီၣ်တၢ်ဆါ လီၤ.

ကွၢ်ဟုၣ်ဘၣ်တၢ်ဆါအပနီၣ်တဖၣ်

သူၣ်လၢအဘၣ်ဒိတခါမၤဒံးတၢ်ဆူညါလၢတၢ်ဆၢကတီၢ်အယံာ်အထၢတခါအပူၤအတနဲၣ်ဖျါထီၣ်တၢ် ဆါအပနီၣ်တဖၣ်မ့တမ့ၢ်တၢ်ပနီၣ်လၢအဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးနီတခါဘၣ်န့ၣ်လီၤ. နီၢ်နီၢ်န့ၣ်,တၢ်ဆါအပနီၣ်တနီၤ
လၢအဘၣ်ထွဲဒီးသူၣ်တၢ်ဆါန့ၣ်တၢ်တသ့ၣ်ညါထွဲအခံမ့ၢ်လၢအ၀ဲသ့ၣ်လီၤဂာ်ဒီးထီရီၤတၢ်ဆူးတၢ်ဆါတ ဖၣ်အဃိန့ၣ်လီၤ.တၢ်မၤလၢအပူၤဖျဲးကတၢၢ်မ့ၢ်တၢ်ကကတိၤတၢ်ဒီးနလီၢ်က၀ီၤကသံၣ်သရၣ်(GP),ကသံၣ်ကသီအပှၤစဲၣ်နီၤ,သရၣ်သရၣ်မုၣ်ကွၢ်ပှၤဆါကူစါတၢ်(NP)မ့တမ့ၢ်သူၣ်အသရၣ်သရၣ်မုၣ်ကွၢ်ပှၤဆါဖဲနမ့ၢ် အိၣ်ဒီးတၢ်ဂ့ၢ်ကီဘၣ်ဃးတၢ်ဆါအပနီၣ်လၢလာ်တမံၤလၢ်လၢ်အခါန့ၣ်လီၤ.

    တူၢ်ဘၣ်တၢ်တမုာ်တလၤဒီးလီၤဘှံးလီၤတီၤဒၣ်ထီဘိတၢ်လီၤကဘုးမ့တမ့ၢ်ဆါလၢသူၣ်အပူၤမ့တမ့ၢ်မိၢ်ပှၢ်တၢ်လီၢ်လၢ အဂၤတဖၣ်မိၢ်ပှၢ်သးဂံာ်ဒီတဂၤလီၤဆီဒၣ်တၢ်ဖဲမုၢ်နၤခီအခါခီၣ်ကမဲာ်ညိးထီၣ်တၢ်ဘီမဲာ် (ဖံး ညၣ်ဒီးမဲာ်ချံဘီထီၣ်)ဆံၣ်အလွဲၢ်ထီၣ်သူလၢတညီနုၢ်ကဲထီၣ်မ့တမ့ၢ်ကဲထီၣ်ခဲအံၤခဲအံၤခိၣ်နူာ်တဆှံမ့တမ့ၢ် အိၣ်ဒီးသးတၢ်တူၢ်ဘၣ်လၢအကဒုန့ၣ်လီၤ.

မၤကွၢ်ဘၣ်နသူၣ်တက့ၢ်

နကူစါတၢ်လၢအဒုးကဲထီၣ်နသူၣ်အတၢ်ဘၣ်ဒိမ့ၢ်ဆိန့ၣ်,နကအိၣ်ဒီးခွဲးယာ်လၢအဂ့ၤလၢတၢ်ကမၤဂ့ၤထီၣ် နသူၣ်အတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့န့ၣ်လီၤ. သံကွၢ်ဘၣ်န GP လၢအကသမံသမိးန့ၢ်နၤဒီးနသူၣ်ဖဲနမ့ၢ်အိၣ်ဒီး တၢ် ဂ့ၢ်ကီအခါတက့ၢ်.

တၢ်သမံသမိး၀ဲဒၣ်သူၣ်မ့ၢ်တၢ်မနုၤလဲၣ်.

သူၣ်အတၢ်သမံသမိးန့ၣ်ညီနုၢ်တၢ်မၤအီၤဃုာ်ဒီးသွံၣ်အတၢ်မၤကွၢ် တဖၣ်လၢအထိၣ်ဒွးမ့ၢ်နသူၣ်မၤ တၢ်ဂ့ၤထဲလဲၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤကွၢ်အစၢတဖၣ်မၤစၢၤန GP လၢအကဃုထၢလၢတၢ်ကမၤကွၢ်သးဒီး တၢ်အဂၤန့ၣ်လီၤ. တၢ်မၤကွၢ်သ့ၣ်တဖၣ်အံၤပာ်ဃုာ်-

ဟၢဖၢ,သူၣ်အူထြၣ်စီ

  • ဒုးအိၣ်ထီၣ်ဒံၤကၠံၣ်တၢၣ်အတၢ်ဂီၤလၢနသူၣ်အဂီၢ်ဒီးတၢ်လၢအိၣ်လၢနသူၣ်အကပိၤတဖၣ်လၢအမ့ၢ်တၢ်ဒ်သိးဒီးနပှံာ်တဖၣ်အဂီၤန့ၣ်လီၤ
  • ဟၢဖၢ,သူၣ်အူထြၣ်စီအတၢ်ဒိကွၢ်တခါအပှ့ၤန့ၣ်ဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်န့ၢ်အီၤခီဖျိ Medicare Benefits Scheme (MBS) န့ၣ်လီၤ.ဖဲနမဲဒံးခဲရ်အကးမ့ၢ်အိၣ်နကဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်ကဒါနၤဒီးတၢ်အပှ့ၤလၢအလၢာ်၀ဲဒၣ်လၢတၢ် ဒိကွၢ်တခါအံၤအဂီၢ်ခဲလၢာ်လီၤ.

FibroScan

  • မ့ၢ်အူထြၣ်စီအတၢ်မၤကွၢ်လီၤဆီတခါလၢအတယာ်နသူၣ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးထဲလဲၣ်န့ၣ်လီၤ.
  • FibroScan အတၢ်မၤကွၢ်တခါတၢ်မၤန့ၢ်သ့ခီဖျိကမျၢၢ်အဂီၢ်သူၣ်တၢ်ဆါဟံၣ်ဖိတဖၣ် လၢတၢ်တလိၣ် ဟ့ၣ်အပှ့ၤဘၣ်န့ၣ်သ့လီၤ. တၢ်ဆါဟံၣ်ဖိလၢတဘၣ်ဃးဒီးပဒိၣ်န့ၣ်ဘၣ်တဘၣ်ကဃ့၀ဲဒၣ်စ့လၢ FibroScan အဂီၢ်ဒီးတၢ်ထၢနုာ်လီၤဟ့ၣ်စၢၤအလဲခီဖျိ မဲဒံးခဲရ်န့ၣ်တအိၣ်၀ဲဘၣ်.

တၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်လၢတၢ်မၤအီၤသ့လၢတၢ်ကအိၣ်ပူၤပူၤဖျဲးဖျဲး

ရဲၣ်ကျဲၤပၢဆှၢနကသံၣ်ကသီတဖၣ်-

ထဲဒၣ်အီဘၣ်ကသံၣ်ကသီ(တဖၣ်)လၢနလီၢ်က၀ီၤအ GP ဟ့ၣ်လီၤ နၤ, ကသံၣ်ကသီအပှၤစဲၣ်နီၤ, NP မ့တမ့ၢ်သးတၢ်ဆိကမိၣ် အကသံၣ်သရၣ်တဂၤဟ့ၣ် လီၤ၀ဲဒၣ်န့ၣ်တ က့ၢ်. တဘၣ်အီအါန့ၢ်ကသံၣ်အတၢ်ထိၣ်ဒွးလၢတၢ်ဟ့ၣ်ဒုးအီနၤတဂ့ၤ. ဟးဆှဲးတၢ်ဃါဃုာ်သူ၀ဲဒၣ် ကသံၣ်လၢကသံၣ်သရၣ်ဟ့ၣ်လီၤတဖၣ်ဒီးသံးဒီးမ့တမ့ၢ်ကသံၣ်မူၤဘှီးတဖၣ်န့ၣ်တက့ၢ်. ကသံၣ်တနီၤ နီၤနအီအီၤအဖျၢၣ်မ့ၢ်အါဒုးကဲထီၣ်တၢ်အစုၣ်အပျၢ်လၢနသူၣ်အဂီၢ်သ့၀ဲဒၣ်(အဒိဒ်သိးဒီးပၣ်ရၣ်စံၣ်တမီလ်)န့ၣ်လီၤ.

ပာ်ပနီၣ်မ့တမ့ၢ်တဘၣ်အိလၢၤသံးတဂ့ၤ-

နမ့ၢ်သူစှၤလီၤသံး,တၢ်လီၤပျံၤလၢသံးကမၤဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးနသူၣ်ကစှၤလီၤလီၤ.

ဟးဆှဲးတၢ်အိညါသူးမ့တမ့ၢ်ညါဖီမ့တမ့ၢ်ကသံၣ်မူၤဘှီးလၢအဂၤတက့ၢ်.

တၢ်အစုၣ်အပျၢ်ဒီးဂာ်တၢ်ဖိတၢ်လံၤတဖၣ်လၢအပာ်ဃုာ်စံကရဲးအလုၢ်မၤဘၣ်ဒိနသူၣ်သ့လီၤ. တၢ်သူညါဖီလၢအဂံၢ်သဟီၣ်ဆူၣ်န့ၣ်ဘၣ်တဘၣ်ကမၤအါထီၣ်သူၣ်အတၢ်ညိးထီၣ်န့ၣ်လီၤ. တၢ်လီၤပျံၤတခါလၢတၢ်ကအိၣ်ထီၣ်ဒီးသူၣ်အခဲစၢၣ်တခါကအိၣ်ထီၣ်ဖဲနသူ၀ဲဒၣ်ညါသူးမ့တမ့ၢ်ညါဖီတဖၣ်အခါန့ၣ်လီၤ.

သူတၢ်ဆဲးကသံၣ်ကသီအကျိၤအကွာ်လၢအပူၤဖျဲးတခါတက့ၢ်-

သူဘၣ်နကစၢ်တၢ်ဆဲးအပီးအလီ
လၢအကဆှီတဖၣ်တက့ၢ်. ဖဲမ့ၢ်သ့မ့ၢ်ဘၣ်အခါ,လဲၤဘၣ်ဆူတၢ်ဆဲးကသံၣ်အဒၢးလၢအအိၣ်ဒီး တၢ်ဟံးစုနဲၣ်ကျဲအီၤန့ၣ်တက့ၢ်. တဘၣ်နီၤဟ့ၣ်တၢ်ဆဲးကသံၣ်အပီးအလီနီတဘျီတဂ့ၤ.

ပလီၢ်ပဒီသးဒီးတၢ်ဆဲးယီၢ်ဒီးတၢ်တုၢ်နီၢ်ခိတဖၣ်တက့ၢ်

ဃုထၢဘၣ်စတူၣ်ဒံၣ်ယိၣ်တၢ်ဆဲးယီၢ်တုၢ်နီၢ်ခိအလီၢ်လၢအလူၤပိာ်မၤထွဲတၢ်ဆူးတၢ်ဆါဘၣ်ကူဘၣ်ဂာ်အတၢ်ဒီသဒၢအတၢ်နဲၣ်ကျဲတဖၣ်ခီဖျိတၢ် သူထးဆဲးလၢတၢ်သူထဲတဘျီအဂီၢ်ဒီးကသံၣ်ထံလၢတၢ် မၤသံ ဃာ်အဃူးအဃၢ်လၢအပူၤန့ၣ်တက့ၢ်.

မၤဘၣ်သွံၣ်ထံးတၢ်အိၣ်ဃုာ်လၢအပူၤဖျဲးတက့ၢ်.

သူဘၣ်တၢ်ဖျီၣ်အခါဖဲမၤ၀ဲဒၣ်လံၢ်,ထးခိၣ်ဒီးခံပူၤသွံၣ်ထံးတၢ် အိၣ်ဃုာ်အကတီၢ်န့ၣ်တက့ၢ်. တၢ်အံၤကဒီ သဒၢနၤလၢတၢ်ကမၤန့ၢ်ဘဲရၢးစ်အတၢ်ဘၣ်ကူဘၣ်ဂာ်ခီဖျိသွံၣ်ထံးအထံအနိမ့တမ့ၢ်ခီဖျိသွံၣ်န့ၣ်လီၤ.

မၤဘၣ်နီၢ်တဂၤအဂီၢ်တၢ်ကဆှဲကဆှီအလုၢ်အလၢ်လၢအဂ့ၤတက့ၢ်.

ပီးလီလၢဘၣ်တဘၣ်သွံၣ်ကအိၣ်လၢအလိၤ(တၢ်ထူးမဲဘိ,ဒီဘူသလါဖိ)န့ၣ်တၢ်တကြၢးနီၤသူသကိးအီၤဘၣ်. စူးကွံာ်ပီးလီလၢတၢ်ထံၣ်လၢအိၣ်ဒီးသွံၣ်တဖၣ်လၢထၢၣ်လၢတၢ် ကးတံၢ်ဃာ်အခိၣ်ဒီးပာ်လီၤအီၤ လၢတၢ်ကမှံၤဒၢတခါအပူၤတက့ၢ်.

တၢ်လဲၤထီၣ်က့ၤလီၤအတၢ်ရဲၣ်တၢ်ကျဲၤတဖၣ်

တၢ်လဲၤထီၣ်က့ၤလီၤလၢထံကီၢ်တနီၤအပူၤန့ၣ်ဘၣ်တဘၣ်ကမၤအိၣ်ထီၣ်တၢ်လီၤပျံၤလၢနဂီၢ်လၢတၢ်ကဒိးန့ၢ် သူၣ်ညိးတၢ်ဆါ အ့ၣ် ဒီးသူၣ်ညိးတၢ်ဆါ ဘံၣ်, တၢ်ညၣ်ဂိၢ် ဒီးတၢ်လိၤကိၢ်ဘီမဲာ်န့ၣ်လီၤ. ကတိၤတၢ်ဒီး န GP ဘၣ်ဃးကသံၣ်ဆဲးဒီသဒၢတၢ်ဆါ, ဒီးသူဘၣ်ထံလၢတၢ်မၤသံဃာ်အဃူးအဃၢ်မ့တမ့ၢ် ထံချီမံဖဲန တၢ်လဲၤအကတီၢ်န့ၣ်တက့ၢ်.

သံးဂာ်ဟ့ၣ်တၢ်ဆီၣ်သနံးလၢနသူၣ်အပူၤလီၤ
လၢတၢ်ကမၤစှၤလီၤတၢ်လီၤပျံၤလၢအမ့ၢ်တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးလၢအအိၣ်ဟဲ၀ဲဒၣ်လၢ တၢ်ဆူးတၢ်ဆါမ့တ မ့ၢ်တၢ်ဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးလၢအ ဘၣ်ထွဲဒီးသံးဂာ်န့ၣ်, ပိာ်ခွါမ့တမ့ၢ်ပိာ်မုၣ်လၢအဆူၣ်အချ့တဖၣ်တ ကြၢးအိ၀ဲ ဒၣ်သံးတနွံအါန့ၢ် ပတီၢ်မုၢ်တၢ်အိ ၁၀ အိဒီးတဘၣ်အိအါန့ၢ် တၢ်အိ ၄ အိလၢတသီလၢ်လၢ်အဂီၢ်ဘၣ်. နအိမ့ၢ်စှၤဒီးတၢ်အံၤမၤစှၤလီၤတၢ်လီၤပျံၤလၢအဘၣ်ထွဲဒီးသံးဂာ်အတၢ်တၢ်မၤဘၣ်ဒိဘၣ်ထံး (NHMRC, 2020) န့ၣ်လီၤ.

သူၣ်တၢ်ဆါအပတီၢ်တဖၣ်

သူၣ်တၢ်ဆါအိၣ်၀ဲဒၣ်အကလုာ်ကလုာ်လၢအဒုးကဲထီၣ်တၢ်မၤဟးဂီၤနသူၣ်အစဲလ်တဖၣ်ကယီကယီန့ၣ်လီၤ. ဖဲနသူၣ်တၢ်ဆါတၢ်မ့ၢ်ထံၣ်ဆိန့ၢ်အီၤန့ၣ်, တၢ်ကူစါဆိအီၤဆိဆိသ့ လီၤ. သူၣ်လၢတၢ်တကူစါအီၤ တဖၣ်ကဲထီၣ်သူၣ်အတၢ်တမၤလၢၤတၢ်ဂ့ၤဂ့ၤမ့တမ့ၢ်သူၣ်ဟးဂီၤန့ၣ်လီၤ.

တၢ်ညိးထီၣ်

တၢ်အံၤဘၣ်တဘၣ်ကဲထီၣ်ခီဖျိဘဲရၢးစ်အတၢ်ဘၣ်ကူဘၣ်ဂာ်,သံးဂာ်,တၢ်ဂ့ၢ်ကီဃုာ်ဒီးနဂံၢ်တြီဆၢတၢ်ဆါအသနူမ့တမ့ၢ်တၢ်အစုၣ်အပျၢ်တဖၣ်န့ၣ်လီၤ.တၢ်သုးကွံာ်မ့တမ့ၢ်ကူစါ၀ဲဒၣ်တၢ်လၢအဒုးကဲထီၣ်တၢ်ညိးထီၣ်န့ၣ် ကမၤစၢၤလၢတၢ်ညိးထီၣ်ကဟါမၢ်ကွံာ်အဂီၢ်န့ၣ်လီၤ.

Fibrosis

သူၣ်အထံးရှူအပူၤလီၢ်ကဲထီၣ်အသးန့ၣ်လီၤ.ထံးရှူလၢအဂ့ၤဒီးဆူၣ်ချ့န့ၣ်မၤပှဲၤမၤဘၣ်က့ၤအသးခီဖျိထံးရှူလၢအဘျးစဲအသး(collagen) န့ၣ်လီၤ. ဖဲပတီၢ်တခါအံၤ, သူၣ်အထံးရှူလၢအပူၤလီၢ်ထီၣ်န့ၣ် ဘျါက့ၤ၀ဲဒၣ်သ့၀ဲဖဲ တၢ်လၢအဒုးကဲထီၣ်တၢ်န့ၣ်တၢ်သုးကွံာ်အီၤမ့တမ့ၢ်တၢ်ကူစါအီၤအခါန့ၣ်လီၤ.

Cirrhosis

သူၣ် cirrhosisမ့ၢ်သူၣ်အတၢ်အိၣ်သးလၢဘၣ်က့ၤအလီၢ်တသ့လၢၤဘၣ်တခါဖဲသူၣ်လၢအဆူၣ်အ ချ့တဖျၢၣ်အထံးရှူဘၣ်တၢ်မၤပှဲၤလံအီၤဒီးထံရှူလၢအအိၣ်ဒီးအပူၤလီၢ်လီၤစိၤလီၤထီန့ၣ်လီၤ. Cirrhotic သူၣ်တဖျၢၣ်န့ၣ်အကိၤ, အိၣ်ဒီးထံးရှူလၢတမ့ၢ်ပတီၢ်မုၢ်ဒီးညီနုၢ်လီၤသွံးဆံးလီၤ၀ဲဒၣ်န့ၣ်လီၤ. သူၣ်အတၢ်ဖံးတၢ်မၤန့ၣ်ညီနုၢ်ဟးဂူာ်ဟးဂီၤဒိၣ်ဒိၣ်မုၢ်မုၢ်လီၤ. တၢ်ကူစါဒီသဒၢသူၣ်လၢအကဟးဂီၤဆူညါ သ့၀ဲဒၣ်,ဒီသဒၢသူၣ်အထံးရှူလၢအဆူၣ်ချ့လၢအအိၣ်တ့ၢ်ဒီးမၤပှဲၤက့ၤသူၣ်အတၢ်ဖံးတၢ်မၤတနီၤန့ၣ်သ့လီၤ. သူၣ်အတၢ်ဖံးတၢ်မၤထီၣ်လီၤ၀ဲဒၣ်ဖဲသူၣ်အိၣ်ဒီး cirrhosis အခါလီၤ.

သူၣ်အခဲစၢၣ်

သူၣ်လၢအအိၣ်ဒီး Cirrhosis မၤအါထီၣ်နတၢ်လီၤပျံၤလၢတၢ်ကအိၣ် ထီၣ်ဒီးသူၣ်အခဲစၢၣ်န့ၣ်လီၤ. သူၣ်အခဲစၢၣ်န့ၣ်တၢ်ကူစါအီၤတုၤလီၤတီၤလီၤသ့၀ဲဒၣ်ဖဲတၢ်မ့ၢ်ထံၣ်န့ၢ်ဆိအီၤန့ၣ်လီၤ.

သူၣ်ဟးဂီၤ

သူၣ်ဟးဂီၤမ့ၢ်၀ဲဒၣ်ဖဲသူၣ်အိၣ်ကတီၢ်ဖံးမၤဘၣ်အသးအခါန့ၣ်လီၤ. တၢ်အံၤမ့ၢ်တၢ်အိၣ်သးလၢ အလီၤပျံၤလၢသးသမူအဂီၢ်ဒီးလိၣ်ဘၣ်ဂ့ၢ်ဂီၢ်အူကသံၣ်ကသီအတၢ်ကွၢ်ထွဲကဟုကယာ်န့ၣ်လီၤ.
တၢ်ထၢနုာ်လီၤမၤပှဲၤသူၣ်အသီတဖျၢၣ်ဘၣ်တဘၣ်ကမ့ၢ်တၢ်ဃုထၢ တခါလီၤ.

ကတိၤတၢ်ဘၣ်ဃးနတၢ်ဘၣ်ယိၣ်တဖၣ်

ဖဲနမ့ၢ်အိၣ်ဒီးတၢ်ဘၣ်ယိၣ်ဘၣ်ထွဲဒီးသူၣ်တမံၤလၢ်လၢ်န့ၣ်, ၀ံသးစူၤကတိၤတၢ်ဒီးန GP မ့တမ့ၢ် NP တက့ၢ်.နတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အပှၤဟ့ၣ်တၢ်မၤန့ၢ်နၤဒီးတၢ်မၤကွၢ်တဖၣ်လၢတၢ်ကသမံသမိး၀ဲဒၣ်နသူၣ်အတၢ်ဖံးတၢ်မၤအဂီၢ်သ့လီၤ. နကဘၣ်တၢ်ဟ့ၣ်လီၤနၤဒီးကသံၣ်ကသီ(တဖၣ်)လၢအဒိးသန့ၤထီၣ် လၢန တၢ်အစၢတဖၣ်လၢနတၢ်မၤကွၢ်တဖၣ်အဂီၢ်လီၤ. ကသံၣ်ကသီအါဒၣ်တၢ်တက့ၢ်န့ၣ်ဘၣ်တၢ်ကျၢၢ်ဘၢဟ့ၣ်န့ၢ်အပှ့ၤခီဖျိ Pharmaceutical Benefits Scheme (PBS) န့ၣ်လီၤ.တၢ်သူရ့ဒံၣ်ယိၣ်တၢ်ကပီၤအယဲၤအတၢ်မၤကွၢ်အါဒၣ်တၢ်တက့ၢ်န့ၣ်တၢ် ကျၢၢ်ဘၢဟ့ၣ်န့ၢ်အပှ့ၤခီဖျိ Medicare Benefits Scheme (MBS) န့ၣ်လီၤ. နလီၢ်က၀ီၤ GP မ့တမ့ၢ် NP ဆှၢဃီၤနၤဆူသူၣ်အပှၤစဲၣ်နီၤတဂၤအအိၣ်သ့စ့ၢ်ကီးလီၤ.

ကျဲးစၢးကတိၤတၢ်ဒီးတံၤသကိးတဖၣ်ဒီးဟံၣ်ဖိဃီဖိတဖၣ်လၢတၢ်ဆီၣ်ထွဲဘၣ်ဃးဒီးတၢ်လၢ အဘျုး အိၣ်လၢကိးနံၤဒဲးအဂီၢ်ဒီးသူၣ်သးအဂီၢ်တက့ၢ်.နကတိၤစ့ၢ်ကီးတၢ်ဒီးတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အပှၤဟ့ၣ်တၢ်လၢအဂၤတဖၣ်-လၢအပာ်ဃုာ်သရၣ်သရၣ်မုၣ်ကွၢ်ပှၤဆါတဖၣ်ပှၤတၢၣ်ပီၣ်ဟ့ၣ်ကူၣ်ဟ့ၣ်ဖးတၢ်, ပှၤကူစါယါ ဘျါတၢ်တဖၣ်,ပှၤဖီကသံၣ်ကသီတဖၣ်မ့တမ့ၢ်တၢ်အီၣ်အီတၢ်ပှဲၤတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့ဂ့ၢ်၀ီအသရၣ်သရၣ်မုၣ်တဖၣ်န့ၣ်တက့ၢ်.

လၢတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢအဂၤဒီးတၢ်ဆီၣ်ထွဲနၤအဂီၢ်နကိးစ့ၢ်ကီး၀ဲဒၣ် LiverLine လၢ 1800 703 003 န့ၣ်သ့လီၤ.

တၢ်ဆီၣ်ထွဲမၤကဲထီၣ်တၢ်လီၤဆီဖးဒိၣ်တခါလီၤ

နတူၢ်ဘၣ်လၢနအိၣ်လီၤတဲာ်ထဲတဂၤဧိၤဒီးတၢ်ကူစါယါဘျါဒုးတူၢ်ဘၣ်နၤဒ်သိးလီၤဘှံးလီၤတီၤဒီးဘၣ်ဒိဘၣ်ထံးသ့ညီညီအဃိနီၢ်သးအတၢ်ဆီၣ်ထွဲန့ၣ်ကဲတၢ်အဂ့ၤကတၢၢ်န့ၣ်လီၤ.
– Grenville, 56 နံၣ်

တၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အပှၤမၤတၢ်ဖိတဖၣ်မၤကဲထီၣ်တၢ်လီၤဆီတခါ

တၢ်အံၤအိၣ်၀ဲဒၣ်လၢအ၀ဲသ့ၣ်အသကဲာ်ပ၀းအပူၤလီၤ. ဖဲယမ့ၢ်ဆူးဆါအခါ,ယအဲၣ်ဒိးလဲၤဒီး ဒုးသ့ၣ်ညါပှၤဂၤဒီးယတၢ်ဂ့ၢ်ကီဒ်သိးပှၤကသ့ၣ်ညါနၢ်ဟူအီၤန့ၣ်လီၤ.
– James, 56 နံၣ်

LiverWELL LiverLine

တၢ်ဟ့ၣ်ကလီအီၤဒီးတၢ်တပာ်ဖျါထီၣ်မံၤဘၣ်. စဲၣ်နီၤပှၤမၤတၢ်လၢအဒိးန့ၢ်တၢ်မၤလိတဖၣ်ကနၣ်နတၢ်
ဘၣ်ယိၣ်တဖၣ်ဒီးဟ့ၣ်နၤဒီးဆူညါတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤတဖၣ်သ့လီၤ.
ကိးဘၣ် 1800 703 003 တက့ၢ်.

ပာ်နသူၣ်ဆူၣ်ဆူၣ်ချ့ချ့တက့ၢ်

LiverWELLအဲးဖ်န့ၣ်မ့ၢ်တၢ်တခါလၢတၢ်သူဘၣ်အီၤညီဒီးမ့ၢ်လီတဲစိအအဲးဖ်လၢအမၤစၢၤနၤလၢတၢ်ကရဲၣ်ကျဲၤနသူၣ်အတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့န့ၣ်လီၤ. အိၣ်ဒီးပီးလီအါမံၤဒီးတၢ်ဟ့ၣ်ကူၣ်တဖၣ်လၢကမၤစၢၤပာ်န သူၣ်ပှဲၤတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့လၢအပာ်ဃုာ်-

  • ဆီလီၤန့ၢ်နၤဒီးတၢ်မၤသ့ၣ်နီၣ်လၢတၢ်ကအီကသံၣ်ဖီၣ်
  • တၢ်သ့ၣ်ဆၢဖးကတီၢ်ဃာ်တၢ်ကထံၣ်လိာ်သးဒီးကသံၣ်သရၣ်သမါ
  • ကွဲးနီၣ်ဒီးမၤနီၣ်တၢ်မၤကွၢ်အစၢတဖၣ်
  • ပာ်ဃာ်တၢ်မၤနီၣ်မၤဃါတဖၣ်လီၤ

နဃုမၤန့ၢ်တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤလၢခံကတၢၢ်လၢအဘၣ်ဃးဒီးနသူၣ်အတၢ်အိၣ်ဆူၣ်အိၣ်ချ့အဂီၢ်လၢ LiverWELL အအဲးဖ်အလိၤလၢအပာ်ဃုာ်ဘၣ်ဃးတၢ်အီၣ်အီတၢ်ဆူၣ်ဆူၣ်ချ့ချ့,တၢ်မၤဟူးမၤဂဲၤသး,တူၢ်ဘၣ်တၢ်မုာ်ဒီးသ့ၣ်ညါလီၤသးဖဲအီသံးအခါန့ၣ်လီၤ.

တၢ်ကွၢ်ဃုန့ၢ်တၢ်မၤစၢၤ

www.cancervic.org.au
www.quit.org.au
www.betterhealth.vic.gov.au

info@hepvic.org.au
LiverLine: 1800 703 003

တၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤတခါအံၤ တၢၣ်ပီၣ်တဲသကိးတၢ်ဒီးကသံၣ်ကသီအပှၤစဲၣ်နီၤလၢဆူညါတၢ်ဂ့ၢ်တၢ်ကျိၤအဂီၢ်တက့ၢ်.
NHMRC. (2020).
အီးစတြ့လယါတၢ်နဲၣ်ကျဲတဖၣ်လၢတၢ်ကမၤစှၤလီၤတၢ်အိၣ်ဆူၣ် အိၣ်ချ့အတၢ်လီၤပျံၤတဖၣ်လၢတၢ်အီသံးဂာ်န့ၣ်လီၤ.

LiverWELL, incorporating Hepatitis Victoria, champions the interests of people affected by or at risk of viral hepatitis and liver disease.

LiverWELL acknowledges the Traditional Custodians of country throughout Australia and their connections to land, sea and community.

We welcome people from all cultures, nationalities and religions. Being inclusive and providing equitable services is our commitment.